Ym mhle mae gorgorsydd i’w gweld?

Mae gorgorsydd yn ffurfio lle ceir hinsoddau claear a gwlyb, hynny yw, ardaloedd gyda chwymp glaw uchel, nifer fawr o ddyddiau gyda glaw, a lefelau isel o anwedd-drydarthiad.  Mae hyn yn caniatáu i fawn ddatblygu ar draws y tirlun, yn hytrach na chael ei gyfyngu i bantiau neu ddalgylchoedd unigol.  Daw'r term Saesneg ‘blanket bog' o'r enghraifft hon o orgors a all orchuddio'r tirlun cyfan.  Cyfeirir at orgors sy'n parhau i gynnal arwynebeddau sylweddol o rywogaethau o blanhigion sydd yn ffurfio mawn fel arfer fel gorgors weithredol, cynefin â blaenoriaeth o dan Gyfarwyddyd Cynefinoedd y GE.  Mae arwynebeddau mawr o orgors yn parhau i fodoli er nad ydynt ar hyn o bryd yn ffurfio mawn, rhywbeth a all fod yn arwyddocaol o safbwynt eu rheoli er budd cadwraeth neu eu hadfer.

Oherwydd yr amodau hinsoddol angenrheidiol ar gyfer ffurfiant gorgorsydd, cyfyngedig yw eu dosbarthiad byd-eang, ac fe'u gwelir ar arfordir dwyreiniol Canada, De Alasga, Gogledd Orllewin Pasiffig UDA, Tierra del Fuego, a rhannau bychain o Ewrop, Gogledd Ddwyrain Asia, Tasmania, a Seland Newydd yn unig.  Yn Ewrop, ceir hyd i orgorsydd yn bennaf yn y DU a'r Iwerddon, a thra nad oes cytundeb ynglŷn â'r amcangyfrif o gyfanswm arwynebedd llystyfiant gorgors ym Mhrydain, amcangyfrifwyd bod 10-15% o orgorsydd y byd yn bodoli ym Mhrydain.

Yng Nghymru, amcangyfrifir bod 70,000 ha o orgors yn bodoli, er mae'n debyg nad yw dros 10% ohoni bellach yn cynnal llystyfiant yr orgors, ac nad yw cyfran sylweddol o weddill yr arwynebedd yn debygol o fod yn cynnal gorgors fyw.  ACA'r Berwyn a Mynyddoedd De Clwyd (oddeutu 27,200 ha) sy'n cynnal yr arwynebedd mwyaf eang o orgors sydd bron yn naturiol yng Nghymru, tra bod ACA'r Migneint-Arenig-Dduallt (20,000 ha) yn cynnal yr arwynebedd mwyaf o orgors yng Ngogledd Cymru wedi'r Berwyn.  Yn y ddwy ardal, grug a phlu'r gweunydd unben (Eriophorum vaginatum) sy'n arglwyddiaethu ar lystyfiant yr orgors ac mae grug croesddail (Erica tetralix) a mwsoglau Sphagnum y gors hefyd yn ffynnu yno.